Camille Van Vyve
29 Jan 2026
Overmoed: de cognitieve valkuil die beleggers het meest kost (en hoe u zich hiertegen kunt beschermen)
Overmoed ontstaat wanneer het vertrouwen dat we in onze beoordelingen stellen groter is dan de werkelijke nauwkeurigheid ervan. Bij beleggen betekent dit vaak dat we onze kennis overschatten, risico's onderschatten en te veel vertrouwen stellen in ons persoonlijk oordeel, wat op de lange termijn tot slechtere resultaten kan leiden.
De meeste beleggers gaan ervan uit dat verliezen het gevolg zijn van slechte marktomstandigheden. In werkelijkheid zijn ze vaker het gevolg van slechte beslissingen die tijdens beurscorrecties worden genomen.
Onderzoekers hebben ongeveer 180 cognitieve vooroordelen geïdentificeerd die onze manier van denken en beslissen beïnvloeden. Volgens Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman, psycholoog en expert in oordeelsvorming en besluitvorming onder onzekerheid, is zelfoverschatting een van de meest schadelijke denkfouten.
Waarom overmoed beleggers zo duur komt te staan
Onderzoek in de gedragseconomie toont keer op keer aan dat overmoedige beleggers:
Meer risico's nemen
Beleggers met een overdreven vertrouwen in hun eigen kunnen schatten de kans op negatieve uitkomsten te laag in. Dit leidt vaak tot buitensporige risicobereidheid. Concreet uit zich dat in sterk geconcentreerde portefeuilles, te grote posities in bepaalde activa of de overtuiging dat diversificatie overbodig is omdat men gelooft in het eigen oordeel. Het resultaat? Portefeuilles die alleen goed presteren als het eigen gelijk blijkt te kloppen, in plaats van veerkracht te bieden in uiteenlopende marktomstandigheden.
Meer beslissingen nemen
Overmoed zorgt ervoor dat beleggers meer beleggingsbeslissingen nemen. Onderzoek toont echter aan dat beleggers die vaker handelen, na aftrek van kosten doorgaans een lagere nettorendement behalen. Meer beslissingen nemen lijkt misschien productief, maar in de praktijk leidt het tot meer fouten, hogere transactiekosten en een groter risico dat er wordt gereageerd op kortetermijnruis in plaats van vast te houden aan een langetermijnplan.
Lagere rendementen behalen op langere termijn
Alles samen genomen leiden een hogere risicobereidheid en overmatig beslissingsgedrag tot zwakkere resultaten. Verschillende studies tonen hetzelfde patroon: overmoedige beleggers behalen op lange termijn doorgaans lagere rendementen in verhouding tot het risico. De oorzaak ligt vaak bij hun gedrag, dat de voordelen van diversificatie, discipline en rente-op-rente-effect ondermijnt.
Hoe overmoed zich uit in echte beleggingsbeslissingen
Internationale studies tonen consequent aan dat de meeste automobilisten, ongeacht land of leeftijd, geloven dat ze beter rijden dan gemiddeld.
Maar statistisch gezien kan dat niet. We kunnen niet allemaal bovengemiddeld zijn.Waarom zijn we dan toch zo overtuigd van onze rijvaardigheden?
Omdat overmoed ons doet geloven dat we in bepaalde dingen beter zijn dan we in werkelijkheid zijn. Meer specifiek: het vertrouwen dat we hebben in ons oordeel is vaak groter dan de werkelijke nauwkeurigheid ervan.
Deze neiging beperkt zich niet tot het verkeer. Onderzoek toont aan dat artsen de nauwkeurigheid van hun diagnoses overschatten, werknemers overschatten hoe snel ze taken kunnen voltooien en mensen in het algemeen overschatten hoeveel controle ze hebben over gebeurtenissen.
Kortom, het is een wijdverbreid kenmerk van menselijk gedrag.
Bij beleggen heeft dit echter bijzonder kostbare gevolgen. En het uit zoch niet bij iedereen op dezelfde manier. Zelfoverschatting is een soort overkoepelende denkfout die zich anders manifesteert afhankelijk van iemands ervaring, situatie en eerdere resultaten.
Hier zijn drie veelvoorkomende scenario's waarin dit zich voordoet:
1.“Ik heb de volgende grote winnaar gevonden”
Een beginnende belegger raakt ervan overtuigd dat hij een bedrijf met uitzonderlijk potentieel heeft gevonden en belegt het grootste deel van zijn kapitaal in één aandeel, in de overtuiging dat diversificatie alleen maar het rendement zou verminderen.
Wat gebeurt er? Met beperkte ervaring kan beleggen eenvoudiger lijken dan het in werkelijkheid is. Dit is het Dunning-Kruger-effect: wanneer een gebrek aan kennis leidt tot overmoed. Het resultaat is een geconcentreerde portefeuille die afhankelijk is van één juiste beslissing, in plaats van een portefeuille die is samengesteld om onzekerheid op te vangen.
2.“Ik wist dat het zou werken”
An investor makes a risky investment that turns out very well. Years later, looking back on the strong performance, they remember the decision as obvious and well judged, while downplaying how uncertain and risky it actually was at the time.
What’s happening? This is hindsight bias. Once outcomes are known, past decisions tend to look clearer and safer than they really were. Over time, this reshapes how investors remember their track record, making successes feel earned and risks easier to forget.
3.“Mijn winsten zijn te danken aan mijn vaardigheden, mijn verliezen aan pech”
Wanneer beleggingen goed presteren, schrijft de belegger dit toe aan zijn eigen inzicht of vaardigheden. Wanneer beleggingen slecht presteren, worden verliezen toegeschreven aan slechte timing, marktomstandigheden of externe gebeurtenissen waar hij geen invloed op heeft.
Wat gebeurt er? Dit is een zelfingenomen vooroordeel. Successen worden gezien als bewijs van vaardigheid, terwijl fouten worden weggeredeneerd. Na verloop van tijd maakt dit het moeilijker om van verliezen te leren en gemakkelijker om dezelfde beslissingen met groeiend vertrouwen te herhalen.
Hoe weet u of zelfoverschatting u beïnvloedt?
“Overmoed is een zeer ernstig probleem. Als u denkt dat het u niet treft, is dat waarschijnlijk omdat u overmoedig bent.”
The Behavior Gap, Carl Richards
Zelfoverschatting is moeilijk te herkennen van binnenuit. Toch zijn er twee eenvoudige manieren om uzelf te testen.
1. Stel uzelf ongemakkelijke vragen
- Geloof ik dat mijn eerdere successen garantie bieden voor toekomstige resultaten?
- Negeer ik advies dat mijn visie tegenspreekt? Voel ik me gedwongen om “iets te doen” wanneer de markten bewegen?
- Denk ik dat ik in- en uitstapmomenten betrouwbaar kan timen?
- Onderschat ik de rol van geluk in mijn resultaten?
Als deze vragen eerder een defensieve houding dan nieuwsgierigheid oproepen, dan is dat op zich al een signaal.
2.Test uw inschattingsvermogen
Een klassieke manier om overmoed te meten, is het vergelijken van uw vertrouwensniveau met de werkelijke juistheid van uw antwoorden op een reeks vragen.
Als ons vertrouwen perfect zou afgestemd zijn op onze kennis, zouden antwoorden waar we 100% zeker van zijn ook 100% correct zijn. Antwoorden met 90% vertrouwen zouden dan 90% juist zijn, enzovoort.
Kalibratietests benadrukken de kloof tussen hoe zeker we ons voelen over ons oordeel en hoe accuraat dat oordeel daadwerkelijk is.
Zelf proberen?
Michael Mauboussin, belegger, expert in besluitvorming en gedragsfinanciën, en auteur van The Success Equation, heeft een online test gepubliceerd.
De structurele oplossing: overmoed beperken via een doordacht beleggingsmodel.
De meest doeltreffende manier om met zelfoverschatting om te gaan, is niet door harder uw best te doen om bescheiden te zijn. Het is door zo veel mogelijk subjectieve beslissingen uit het proces te halen.
En precies daar maakt een gedisciplineerde, langetermijnstrategie op basis van indexbeleggen het verschil.
Hoe Easyvest overmoed helpt beperken
Easyvest is ontworpen om beleggers te beschermen tegen veelvoorkomende psychologische valkuilen, waaronder overmoed.
- Brede diversificatie vermindert de verleiding om te beleggen op basis van overtuiging in plaats van bewijs.
- Een langetermijnhorizon verlegt de focus weg van timing en voorspelling, precies waar overmoed de meeste schade aanricht.
- Minimale interventie beperkt het aantal momenten waarop cognitieve biases kunnen binnensluipen.
Kortom, overmoed leidt tot meer risico en meer beslissingen, maar minder rendement op lange termijn. Daarom zijn gestructureerde, langetermijnbeleggingsstrategieën, zoals die van Easyvest, ontworpen deze vertekeningen zoveel mogelijk te neutraliseren. Het gaat er niet om het vertrouwen weg te nemen. Het gaat erom het te plaatsen waar het thuishoort: in een robuust systeem, niet in persoonlijke voorspellingen.